ACT เปิดสูตรปิดช่องโกง “ตำราเรียน” ใช้ “ข้อตกลงคุณธรรม” ลดงบประมาณรัฐได้ถึง 255 ล้านบาท เสนอให้โครงการจัดซื้อจัดจ้างขนาดใหญ่ของภาครัฐนำแนวทางนี้ไปใช้เป็นมาตรฐาน


วันที่ 13 มีนาคม 2569 ดร.มานะ นิมิตรมงคล ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) เปิดเผยว่า การจัดซื้อตำราเรียนของภาครัฐถูกตั้งข้อสังเกตเรื่องความโปร่งใสต่อเนื่องมาหลายปี ทั้งประเด็นการแบ่งงาน การล็อกสเปกกระดาษ การผูกขาด หรือการกำหนดเงื่อนไขที่ทำให้ผู้ประกอบการรายใหม่แข่งขันได้ยาก ล่าสุด สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา (สกสค.) กระทรวงศึกษาธิการ ได้ปรับกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างในโครงการจัดพิมพ์ตำราเรียนปีการศึกษา 2569 โดยนำกลไก “ข้อตกลงคุณธรรม (Integrity Pact)” มาใช้ เริ่มตั้งแต่วันที่ 7 มกราคม 2569 พร้อมเปิดให้ผู้สังเกตการณ์อิสระจากองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) หรือ ACT เข้าร่วมสังเกตการณ์ตั้งแต่ต้น


ดังนั้นการปรับกระบวนการดังกล่าวทำให้การประกวดราคาเปิดกว้างและโปร่งใสมากขึ้น ส่งผลให้รัฐสามารถประหยัดงบประมาณได้ถึง 255.6 ล้านบาท หรือ 25.31% จากวงเงินงบประมาณที่ตั้งไว้ 1,010 ล้านบาท โดยราคาที่ผู้ชนะการประมูลเสนออยู่ที่ 754.3 ล้านบาท และต่ำกว่าราคากลางประมาณ 155 ล้านบาท นอกจากนี้ ยังมีผู้ชนะการประมูลถึง 5 ราย ช่วยลดการกระจุกตัวของผู้รับงาน และครอบคลุมการจัดพิมพ์ตำราเรียนกว่า 27 ล้านเล่ม สะท้อนให้เห็นว่าการเปิดการแข่งขันอย่างเป็นธรรมสามารถลดภาระงบประมาณของประเทศได้อย่างเป็นรูปธรรม


ดร.มานะ กล่าวด้วยว่า การปรับกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างของ สกสค. ครั้งนี้ สามารถลดความเสี่ยงการทุจริตในการจัดพิมพ์ตำราเรียน ผ่าน 3 กลยุทธ์สำคัญ ได้แก่

...

1. ใช้กลไก “ข้อตกลงคุณธรรม” (Integrity Pact)

เปิดให้ผู้สังเกตการณ์จากองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) เข้าร่วมสังเกตการณ์ทุกขั้นตอน ตั้งแต่การประชุมจัดทำ TOR การกำหนดราคากลาง ไปจนถึงการประกวดราคา เพื่อให้มั่นใจว่าไม่มีเงื่อนไขที่เป็นภาระเกินสมควรหรือกีดกันการแข่งขัน

2. เปลี่ยนรูปแบบการจัดจ้าง

จากเดิมใช้ “วิธีคัดเลือก” ที่จำกัดผู้เสนอราคา มาเป็นการ “ประกาศเชิญชวนทั่วไป” โดยกำหนดให้ผู้เสนอราคาสามารถยื่นข้อเสนอได้ในทุกรายการ ทำให้เกิดการแข่งขันที่เปิดกว้างและรัฐจัดซื้อได้ในราคาที่เป็นธรรมทุกหมวดงาน

3. สกสค. กำกับการจัดทำ TOR โดยตรง

เพื่อลดจุดอ่อนในอดีตที่อาจเกิดเงื่อนไขเอื้อประโยชน์ต่อผู้ประกอบการรายเดิม

ข้อตกลงคุณธรรม ช่วยปิดช่องโกง

ดร.มานะกล่าวเพิ่มเติมว่า “บทเรียนจากโครงการนี้ชัดเจนว่า คอร์รัปชันจำนวนมากเกิดขึ้นตั้งแต่ขั้นตอนออกแบบการจัดซื้อจัดจ้าง หากเปิดกระบวนการให้โปร่งใสตั้งแต่ต้น และมีผู้สังเกตการณ์อิสระ ผ่านกลไก “ ข้อตกลงคุณธรรม” เข้ามาร่วมตรวจสอบ จะช่วยปิดช่องโกง เพิ่มการแข่งขัน และทำให้ประเทศประหยัดงบประมาณได้มหาศาล จึงอยากเสนอให้โครงการจัดซื้อจัดจ้างขนาดใหญ่ของภาครัฐนำแนวทางนี้ไปใช้เป็นมาตรฐาน

สถิติงบประมาณจัดพิมพ์ตำราเรียน (ย้อนหลัง 5 ปี)

• ปีการศึกษา 2569 : 1,010 ล้านบาท (ประมูลได้ 754 ล้านบาท)

• ปีการศึกษา 2568 : 1,060 ล้านบาท

• ปีการศึกษา 2567 : 912.59 ล้านบาท

• ปีการศึกษา 2566 : 974 ล้านบาท

• ปีการศึกษา 2565 : ไม่มีงบประมาณส่วนนี้ เนื่องจากช่วงโควิดใช้สื่อการเรียนการสอนออนไลน์